ارزشيابي توصيفي چيست؟

ارزشيابي توصيفي، شکلي از ارزشيابي تحصيلي-تربيتي است که در آن معلم با مشارکت فعال  و دانش آموز و اولياي ايشان      با استفاده از ابزار هاي مختلف به جمع آوري اطلاعات در زمينه تلاش ها، پيشرفت ها و موفقيت هاي دانش آموزان مي پردازد و با طبقه بندي تحليل و تفسير اطلاعات به آنها کمک مي کند تا بهتر ياد بگيرند و مشکلات يادگيري خود را به کمک اوليا و معلمان برطرف کنند.

هدف اصلي در ارزشيابي توصيفي بهبود شرايط يادگيري دانش آموزان با از بين بردن اضطراب هاي نامطلوب ناشي از برگزاري امتحانات و بازخورد هاي عددي است.

ويژگي هاي ارزشيابي توصيفي

1- در ارزشيابي توصيفي به جاي دادن نمره به دانش آموز از عبارت هاي کيفي مثل تلاش خوبي داشته اي، با تلاش به موفقيت رسيده اي، براي موفقيت بايد بيشتر تلاش کني، با انجام تمرين بيشتر مشکل شما برطرف مي شود و ... استفاده شود.

2- ارزشيابي توصيفي به زمان خاص محدود نمي شود اين ارزشيابي در کل جريان يادگيري، در فعاليت هاي خارج از کلاس و در محيط زندگي جريان دارد.

3- تلاش و دشد کودکان همانند موفقيت آنان ارزشمند است و فقط به موفقيت ها امتياز داده نمي شود بلکه، تلاش و پيشرفت نيز امتياز دارد.

4- همانگونه که يادگيري دانش آموزان در حوزه هاي مختلف و سطوح متفاوت است، سنجش و ارزشيابي آن نيز بايد با استفاده از ابزار هايي باشد که بتواند اين يادگيري ها را بسنجد. پوشه کار، آزمون ها، مشاهدات از جمله ابزارهايي است که در ارزشيابي توصيفي مورد استفاده قرار مي گيرد.

5- در ارزشيابي توصيفي اصل بر ارتقاي دانش آموزان به پايه هاي بالاتر است مگر در موارد بسيار نادر و زماني که دانش آموزان داراي ناتوانايي هاي ذهني باشند.

6- کارنامه دانش آموزان علاوه بر عملکرد درسي، عملکرد اجتماعي و عاطفي و جسماني-فيزيکي را منعکس مي کند.

ارزشيابي توصيفي با ويژگي هاي فوق راه کارهايي را براي برطرف کردن بخشي از مشکلات فراوري ارزشيابي تحصيلي ارايه داده است که در ادامه به آنها اشاره مي شود.

راه کارهاي ارزشيابي توصيفي براي برطرف کردن مشکلات

الف) مهم ترين هدف ارزشيابي توصيفي، ايجاد تغيير در ديدگاه ها و نگز هاي مسوولان، مديران، آموزگاران و والدين نسبت به ارزشيابي تحصيلي است. زيرا اصلي ترين عامل ناکارآمدي روش هاي فعلي، نگاه نادرست به هدف هاي مستتر در هر يک از روشهاست که منجر به استفاده نادرست از آنها مي شود. به عنوان مثال آزمون و آزمودن اگر با هدف شناخت تغييرات حاصل از يادگيري که بيانگر تلاش ها و فعاليت هاي معلم، دانش آموز و واليدن گرامي است به کار رود و از نتايج آن؛

1- براي کمک به دانش آموزان در جهت تلاش بيشتر و فعاليت دقيق تر

2- توسط معلم و والدين در جهت برنامه ريزي مناسب تر استفاده شود، اين عمل نه تنها ناپسند نيست بلکه عين صواب است.

 ب) راهکار ديگري که پيش بيني شده، جايگزيني بازخوردهاي کيفي و توصيفي به جاي بازخوردهاي نمره اي است. نمره براي دانش آموز فقط به عنوان علامتي است که برخي از رفتارهاي خوشايند و يا ناخوشايند دوستان، معلمان، اوليا و ديگران را به دنبال دارد. اما تأثيري در شناخت نقاط قوت، ضعف، توانمندي ها و محدوديت ها ندارد. اما باز خوردهاي کيفي به دانش آموزان انگيزه و تلاش بيشتر در يک فضا و شرايط آرام و براي معلم، توجه دقيق بر ابعاد يادگيري دانشآموزان و براي اوليا آگاهي از وضعيت تحصيلي و وظيفه و مسووليتي که در قبال آن دارند، مي دهد. نبايد حذف نمره را از بازخوردهايي که به دانش آموز داده مي شود با حذف ارزشيابي، يکسان تلقي کرد. ارزشيابي به صورت دقيق تر، کامل تر، با ابزارهاي مناسب تر با هدف ياري به دانش آموز و اوليا آنان در طول سال تحصيلي انجام مي شود؛ اما نتيجه با کلمه، عبارت، جمله و ... اعلام مي گردد.

 اگر يادتان باشد گفته شد از جمله مشکلات ارزشيابي فعلي کم توجهي به تمامي آموخته ها و يادگيري هاي دانش آموزان، مثلاً در زمينه علاقه، انگيزه، احساسات، نگرش ها، توانايي ها، مهارت ها، کارهاي علمي و ... است. مواردي که به جرأت مي توان گفت هدف اصلي و اساسي دوره ابتدايي رشد و شکوفايي آنهاست، که در ارزشيابي توصيفي براي هر يک از آنان ابزار و گروه، روش مشاهده و ابزاري تحت عنوان سياهه رفتار در نظر گرفته شده است. بنابراين، معلم گرامي ضمن توجه به اين بعد يعني    بعد اجتماعي، آن را با روش و ابزار درست ارزشيابي مي‌کند و اطلاعات حاصله را بررسي، تجزيه و تحليل کرده و از نتايج آن براي تصميم گيري درخصوص تنظيم برنامه آموزشي خود و اطلاع به والدين براي فراهم کردن زمينه تلاش و فعاليت بيشتر همراه با انگيزه لازم، به کار مي برد.

 ج) با توجه به اينکه برگزاري امتحانات در زماني غير از زمان آموزش و يادگيري انجام مي شود، فاصله زماني بين آموزش و ارزشيابي و امتحان، آن را به يک موضوع اضطراب آور و نگران کننده تبديل کرده است. از طرف ديگر براساس نتايج يک يا چند امتحان در مورد آينده دانش آموز تصميم گيري مي شود و اين امر باعث شده هم والدين و هم دانش آموزان و حتي معلمان دچار ترس و اضطراب شوند. براي رفع اين مشکل در ارزشيابي توصيفي امتحان و آزمون به شکل مستقل و در زمان ويژه براي آن کار وجود ندارد. بلکه معلم در زماني که مشغول آموزش و دانش آموز در حال يادگيري است، آزمون هاي مورد نظر اجرا شده و همزماني ارزشيابي و آموزش و يادگيري ضمن حذف اضطراب ناشي از حضور در جلسات امتحاني، آن را به مرحله اي از يادگيري و جزء فرآيند يادگيري تبديل مي کند.

د) مشارکت و همکاري در هر کاري علاقه و تعهد افرا را به آن کار افزايش مي دهد. از آنجايي که ارزشيابي تحصيلي در طرح ارزشيابي توصيفي يک فرصت يادگيري تلقي مي شود و براي يادگيري و بهبود شرايط آن انجام مي گيرد، مشارکت دانش آموز و والدين در اين موضوع در کنار معلم بسيار ارزشمند و حياتي است. زيرا دانش آموز با بررسي روند تلاش خود از همان ابتدا مديريت و فرايند هاي يادگيري خود را بتدريج بر عهده مي گيرد و والدين نيز با مشارکت در امر ارزشيابي فرزندشان ضمن احساس وظيفه بيشتر، برنامه ريزي هاي آگاهانه تري براي بهبود وضعيت تحصيلي آنها انجام مي دهند.

ه- و بالاخره در ارزشيابي توصيفي تمام تلاش معلم، والدين و خود دانش آموز در طول سال صرف فرايند«ارزشيابي شناخت از وضعيت يادگيري – تلاش براي يادگيري بهتر -  ارزشيابي شناخت بيشتر و دقيق‌تر – تلاش براي يادگيري بهتر» مي شود و    دانش آموزان فرصت جبران کاستي هاي احتمالي متراکم نشده و تا پايان توبت اول يا سال حفظ نمي شوند، بلکه هر زمان که شناسايي طرح، اصل بر ارتقاء دانش آموز به پايه بالاتر است و فقط معدود دانش آموزاني که مشکل جدي در توانمندي هاي عقلي و ... دارند بنابر اصل «هر دانش آموزي با توجه به تفاوت هاي فردي به زمان متفاوتي براي يادگيري نياز دارند» تکرار پايه مي نمايند.

محاسن ارزشيابي توصيفي 

1 شناخت عميق تر و دقيق تر از دانش آموز 

2 کاهش اضطراب نامطلوب و فعاليت هاي دانش آموز در کنار موفقيت 

3 توجه به تلاش ها و فعاليت هاي دانش آموز در کنار موفقيت

4 به خدمت گرفتن ارزشيابي براي آموزش و يادگيري بهتر

5 مشارکت دانش آموز و والدين در ارزشيابي

6 حمايت از کودک و توجه به حقوق آن در کلاس و مدرسه 

7 ايحاد فضاي محبت و همدلي بين دانش آموزان

8 شناسايي مشکلات يادگيري در زمان مناسب و تلاش براي رفع آن

معايب ارزشيابي فعلي

1 محدود شدن به ارزشيابي از دانش آموز و اطلاعات

2 اضطراب آور بودن نمره و امتحان

 3 کم توجهي به تلاش ها و فعاليت ها و تأکيد بيش از حد بر موفقيت

 4 تفکيک يادگيري از ارزشيابي

 5 ايجاد فضاي رقابتي، البته ناسالم در بين دانش آموزان

6 کم توجهي ابعاد عاطفي و مهارتي

 7 کم توجهي به ويژگي هاي سني، شرايط روحي کودک

 8 عدم توجه به مشکلات يادگيري و توجه صرف يه نمرات پاياني