نمونه سوال
علوم تجربي پنجم ابتدايي
بخش نهم - مبارزه پنهان
در زمان هاي قديم، مردم دليل بسياري از بيماري هاي خود را نمي دانستند و از وجود ميكروب (جانداران بسيار كوچك) كه با چشم ديده نمي شود ولي باعث به وجود آمدن بيماري مي شوند- مطلع نبودند. در آن زمان به دليل عدم رعايت مسائل بهداشتي، بيماري به سرعت ميان مردم پراكنده مي شد و عده زيادي را مي كشت.
ميكروب چيست؟
ميكروب جاندار خاصي نيست؛ بلكه باكتري ها، قارچ هاي ذره بيني و موجوداتي به نام ويروس را به طور كلي ميكروب مي نامند. ويروس ها از باكتري ها و قارچ ها بسيار كوچك ترند و مي توانند در داخل بدن جانور يا گياه به داخل سلول هاي موجودات زنده بروند، در آنجا تكثير شوند و سلول را نكشند. ويروس ها فقط در داخل سلول زنده فعاليت دارند و نه بيرون از آن. آثار زنده بودن از خود نشان مي دهند. هر نوع ويروسي فقط در داخل سلول هاي معيني از بدن گياه يا جانور زندگي و فعاليت مي كند. مثلاً ويروس آنفوانزا به دستگاه تنفس مي رود و ويروس فلج اطفال به دستگاه عبوري آسيب مي رساند.
راه هاي دفاع بدن:
1- پوست :
پوست وظيفه محافظت از بدن را دارد. جانداران بيماري زا نمي توانند در پوست سالم نفوذ كنند.
2- مخاط :
تنها راه ورود ميكروب ها به بدن از راه پوست نيست، بلكه از راه هايي مانند دهان و بيني هم وارد مي شوند. سطح داخلي دهان و بيني شما هميشه مرطوب است و ماده نسبتاً چسبناكي هميشه روي آنها را مي پوشاند (شبيه آب دهان)، به اين ماده مخاط گفته مي شود. مخاط ميكروب ها را به خود مي چسباند و چون ماده ميكروب كش دارد، بعضي از ميكروب ها را مي كشد. البته ميكروب ها از راه آب و غذا وارد معده مي شوند. اما در معده شيره اي ترشح مي شود كه بيشتر باكتري ها را مي كشد.
3- گلبول سفيد :
گاهي باكتري هاي زيان آور از راه زخم وارد بدن شما مي شوند. در اين موقع پوست به عنوان اولين راه دفاعي نمي تواند جلوي آنها را بگيرد. پس ممكن است باكتري ها در داخل بدن شما توليد مثل كنند و زياد شوند آنگاه از راه خون به همه جاي بدن برسند و شما را بيمار كنند. گلبول هاي سفيد خون با ميكروب ها مبارزه مي كنند. بدون گلبول هاي سفيد بدن نمي تواند در مقابل ميكروب ها زنده بماند.
گلبول هاي سفيد به باكتري ها حمله مي كنند بعضي گلبول هاي، ميكروب ها را مي خورند و بعضي ديگر راه هاي ديگري را انتخاب مي كنند.
بعضي گلبول ها موادي مانند پادتن ترشح مي كنند. پادتن ها مي توانند باكتري هاي خاصي را بكشند. براي هر نوع باكتري، پادتن خاصي لازم است و يك نوع پادتن نمي تواند همه اقسام باكتري ها را نابود كند.
كمك به دفاع بدن:
ما وقتي بيمار مي شويم كه بدن ما نتواند در برابر ميكروب ها مقاومت كند و آنها را از بين ببرد. در اين هنگام پزشك با دادن دارو به دفاع بدن ما كمك مي كند. مانند داروهاي ضد عفوني كننده ها و آنتي بيوتيك ها.
1- ضدعفوني كننده ها:
موادي كه ميكروب ها را در بيرون بدن مي كشيد، ضد عفوني كننده نام دارند.
2- آنتي بيوتيك ها:
به گروهي از داروهاي ميكروب كش آنتي بيوتيك مي گويند. در قديم نان و پنير كپك زده را روي زخم مي گذاشتند گاهي اين مواد زخم را درمان مي كردند اما كسي علت را نمي دانست.
در حدود 70 سال پيش فلمينگ ميكروب شناس انگليسي با تحقيق بر روي ميكروب ها موفق شد تا با رشد دادن كپك سبز ماده اي را به دست آورد كه خاصيت ميكروب كش داشت و به آن پني سيلين مي گفتند. و اين كار باعث شد تا اولين آنتي بيوتيك كشف شود.
واكسن چيست؟
واكسن ها ميكروب هاي كشته شده يا ضعيف شده بيماري ها هستند كه وقتي مقدار كمي از آنها به بدن تزريق شود گلبول هاي سفيد پادتن مورد نظر را مي سازند. يكي از انواع واكسن ها، واكسن سرخك است كه در كودكي تزريق مي شود. اين واكسن باعث مي شود تا بدن پادتن لازم را داشته باشد و در صورت ورود ويروس سرخك به بدن آن را از بين ببرد.
پرسش هاي بخش 9
1- عامل كدام دسته از بيماري هاي زير، ويروس است؟
1- فلج اطفال، هاري، آبله 2- كچلي، حصبه، سرخك
3- سل، آنفلوانزا، فلج اطفال 4- كزاز، سرخك، هاري
2- كداميك از موارد زير، كار مبارزه با باكتري ها را بر عهده دارند؟
1- گلبول قرمز 2- استخوان ها 3- عضلات 4- گلبول هاي سفيد
3- ميكروب پس از گذشتن از اولين موردهاي دفاعي بدن با كدام قسمت زير از بين مي رود؟
1- مايع مخاطي 2- گلبول هاي سفيد 3- پوست 4- اشك چشم
4-عامل كدام بيماري زير، باكتري ها هستند؟
1- فلج اطفال 2- سرخك 3- كزاز 4- هاري
5- به موادي كه ميكروب ها را بيرون از بدن مي كشند چه مي گويند؟
1- واكسن ها 2- ضدعفوني كننده 3- آنتي بيوتيك ها 4- هيچكدام
6- اولين آنتي بيوتيك، به نام پني سيلين توسط چه كسي كشف شد؟
1- ورستن 2- ازي 3- فلمينگ 4- استور
1- بيماري هاي واگيردار كدامند؟
2- چرا ميكروب ها در بدن به سرعت توليد مثل مي كنند؟
3- ساختمان ويروس ها چگونه است؟
4- باكتري هاي بيماري زا را نام ببريد؟
5- باكتري ها در كدام گروه طبقه بندي مي شوند؟
6- فايده مخاط بيني چيست؟
7- گلبول هاي سفيد چه مي كنند؟
8- داروهاي ضد ميكروب چند نوع هستند؟
9- واكسن چيست؟
10- چند راه محافظت از غذاها را در برابر باكتري بنويسيد؟
فیرگه (محل یادگیری)