روانشناسی ورزش

 

روانشناسی ورزش :

      پیدایش علم روانشناسی ورزشی به قرن بیستم باز می گردد اما اولین مطالعات در این زمینه در سال های آخر قرن نوزدهم انجام شد . در واقع به صراحت نمی توان بیـان کرد که روانشناسی ورزشی دقیقاً در چه زمانی به صورت علم مطرح شد ، به همین جهت برخی ادعا می کنند علم روانشناسی ورزشی هم چون نوزادی است که به تازگی متـولــد شده است . بطور کلی در ابتدا مطالعه رفتار ورزشی در جهت تشریح اصول و موضوعـات روانشناسی عمومی بود و جهت گیری مشخصی بـعـنـوان روانـشـنـاسـی ورزشـی دیـده نمی شد . دکتر نورمن تریپلت ۱ روانشناس دانشگاه ایندیانا ، دراوایل سال های 1897 ، در مجله آمریکایی روانشناسی مطلبی را منتشر کرد کـه بـه گـونـه ای مـسـتـقـیـم بـه روانشناسی ورزشی ارتباط داشت . تریپلت پدیده ای را بررسی کرد که اکنون (( سـهـولـت اجتماعی )) ۲ می نامیم ، و آن اثر مساعد مشاهده کنندگان بر عملکرد شخـص اسـت . او پی برد دوچرخه سوارانی که گروهی فعالیت می کنند نـسـبـت بـه زمـانـی کـه فـردی دوچرخه سواری می کنند ، نیز سریع تر حرکت می کنند . دکترای . دبلیو . اسکـریـپـچـر ۳ روانشناس دانشگاه ییل از مطالعه خود چنین نتیجه گرفت که شرکـت در ورزش بـه دارا شدن ویژگی های شخصیتی مطلوب می انجامد ( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) .

      دیدگاه جدید مبنی براینکه ورزش رقابتی شخصیت ساز است، ریشه در پژوهش های اسکریپچر دارد ، اما پیشگام شناخته شده روانشناس ورزش دکتر کلمن رابرت گریفـت ۴ است . گریفت که به عنوان پدر روانشناسی ورزش از او نام برده می شود، بعنوان اولین شخصی است که سال های زیادی را صرف آزمایش های منظم روانشناسی ورزشی کرده است ( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) .

گریفت اولین آزمایشگاه روانشناسی ورزش را ، به نام آزمایشگاه پـژوهـش ورزشـی در سال 1925 در دانشگاه ایلینوی تاسیس کرد . اگر چه پژوهش درباره اثر عوامل درونی بـر عملکرد ورزشی را ، در سال 1918 آغاز کرده بود . علایق اولیه او شامل اثرهـای عـوامـل روانی ومحیطی بر یادگیری و اجرای مهارت های حرکتی وشخصیت در ورزش بود . او برای آزمایشگاه خود وسایلی را تهیه کرد که آگاهی از جنبش های مهارتی ، هوشیاری ذهنی ، واکنش های زمانی نسبت به بینایی، شنوایی، فشار، ثبات ، هماهنگی عصبی ـ عضلانی ، تنش ها رهاشازی عضلانی را اندازه گیری می کردند . او بر اساس مصاحبـه بـا بـازیـکـن فوتبال رد گرنگ پی برد که ورزشکاران برتر مهارت های ورزشـی را خـود بـه خـود ، بـدون هیچ یا کم ترین اندیشه ای ، انجام می دهند . او اولین کتاب های روانشناسی ورزشی را به نام های (( روانشناسی مربیگری )) در سال 1926 و (( روانشناسی ورزشکاران )) در سال 1928 نوشت واولین درس روانشناسی ورزش رادرسال 1923 در دانشگاه ایلینوی تدریس کرد . گریفت ، در تکلیفی که روانشناسان ورزش امروزی واقعاً بر آن رشـک مـی بـرنـد ، توسط باشگاه شیکاگو کانبر ۱ استخدام شد تا در فصل مسابقه های سال 1938 مشاور روانشناس ورزش تیم باشد . او آزمون های حرکتی و پرسش نامه های روانی گونـاگـون را اجرا کرد تا توانایی حالت روانی و توانایی بالقوه کنونی ورزشکاران رقـابـتـی را از آغـاز آموزش ( فصل بهار ) تا پایان فصل تعیین کند ( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) .

      پژوهش روانشـنـاسـی ورزشـی در دهـه هـای 1940 نـمـود واقـعـی داشـت بـه جـز پایان نامه های دکترا که گه گاهی نوشته می شدند . در این زمان بـیـش از هـر چـیـز ، تاسیس آزمایشگاه های یادگیری حرکتی رواج یافت که از جمله می توان آزمایشگاهی را نام برد که توسط جان لاتر ۲ در دانشگاه پنسیلوانیا ، کلـارنـس رگـزویـل در دانـشـگـاه ویسکاسنین ، سی . اچ مک لوی در دانشگاه آیوا ، و شاید از همه معروف تر فرانکلیـن هنری در دانشگاه کالیفرنیا در بر کلی ، تاسیس شد ( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) .

      این جنبش زمینه را برای حضور ، رشد و ... تربیت بـدنـی فـراهـم ساخـت کـه دارای پیچیده ترین رهیافت علمی در پژوهش برای رفتار حرکتی بود . هـمـه ی دانـشـمـنـدان ورزش به نوبه ی خود از بهینه بودن طرح ، تجهیزات و فنون آماری پـژوهـشـی انـتـشـار بیشتر داده های مربوط به فرایندهایی که زیربنای مهارت آمیز عملی و آموختنی بودند ، سود جستند . باوجود (( خلاشایان توجه بین سال های مولد گریفت وکارهای پژوهشگران معاصر در روانشناسی ورزش )) ، زمینه روانشناسی ورزش از ایـن تـلـاش هـای اولـیـه در معاصر در روانشناسی ورزش )) ، زمینه روانشناسی ورزش از ایـن تـلـاش هـای اولـیـه در پژوهش حرکتی ، سود برده است ( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) . 

      سرانجام ، در دهه ی 1960 بود که روانشناسی ورزش گام های بزرگـی را بـرداشـت و زمینه علمی کنونی را فراهم آورد . چندین عامل به گسترش این زمینه علـمـی کـمـک کردند . کتاب های درسی بیشتر از هر زمان دیگر چاپ شدنـد . از جـمـلـه مـی تـوان بـه کتاب های زیر اشاره کرده :

      (( رفتار جنبشی و یادگیری حرکتی )) بریانت گرتی ۱ ، (( مشکل ورزشکاران و چگونگـی مقابله با آن ها )) بروس اجیلو و توماس تاتکو ۲ ، (( یادگیری حرکتی و عملکرد انسانی )) رابرت ان سینگر ۳ و (( روانشناسی و رفتار حرکتی )) جوزف اکسندین ۴ . کتاب دیگری بـه نام (( مربیگری، ورزشکاری، روانشناسی )) سینگر۵ اولین کتاب درسی درروانشناسی ورزش بود . این کتاب ها محرکی برای پژوهش و انتشار فراوان در نشریه های علمی بودند . از همه مهم تر (( فصلنامه ی پژوهش )) که اکنون (( فصنامه ی پژوهش بـرای تـمـریـن و  ورزش )) نامیده می شود ، از انتشارات پژوهشی رسمی تربیت بدنی حرفه ای در ایالـات متحده بود . اما مهم تر از پیش رفت پژوهش در روانشناسی ورزشـی و رفـتـار حرکتـی ، کلاس ها و برنامه های دانشگاهی بود که منجر به پیدایش بارز ترین دانـشـمـنـدان ، در روانشناسی ورزش شد ( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) . 

      عنصر نهایی در رشد روانشناسی ورزش تاسیس چند انجمن حـرفـه ای بوـد . اولـیـن نشست سالیانه انجمن امریکای روانشناسی ورزش و فعالیت های بدنی در سـال 1967 بر گزار شد . انجمن کانادایی یادگیری روانی ـ حرکتی و روانشناسی ورزش ، در سال 1969 آغاز به کار کرد ( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) .

      این سازمان در آغاز به انجمن کانادایی بهداشت ، تربیت بدنی ، تفریحات سالـم و رقص وابسته بود . اما در سال های 1977 مستقل شد . در سـال 1975 ، بـخـشـی بـه اتحادیه امریکایی بهداشت ، تربیت بدنی ، تفریحـات سـالـم و رقـص ، اضـافـه شـد تـا روانشناسی ورزش را در چهار چوب علمی تربیت بدنـی تـقـویـت کـنـد . آن را آکـادمـی( فرهنگستان ) روانشناسی ورز نامیدند . هدف فرهنگستان تقویت نگره و پژوهش بـود

 ( فرهنگستان ) روانشناسی ورز نامیدند . هدف فرهنگستان تقویت نگره و پژوهش بـود به گونه ای که بتوان در تربیت بدنی یا موقعیت ورزشی به کار برد . به عـلـاوه در سـال 1986 ، پیدایش انجمن پیش رفت روانشناسی ورزشی کاربردی بود که بـرای پـیـشـبـرد رهیافتی اکتشافی تر در روانشناسی ورزش آغاز به کار کرد . این انجمن ، که در بر دارنده بزرگ ترین عضویت روانشناسی حرفه ای و دانشجویان در سرتاسـر جـهـان اسـت ، دارای سه بخش است : 

      روانشناسی بهداشت ( که برای نمونه اثر های روانی فعالیت های بدنـی را بـررسـی می کند )

       روانشناسی درمان ( که مشاوره ی ورزشی و مطالعه ی اثـر فـنـون رفـتـاری و

روانی بر عملکرد ورزشی را بررسی می کند )

       روانشنـاسـی اجـتـمـاعـی ( کـه عـوامـل محیطی برعواطف ورفتار های ورزشکاران ومربیان ورزش رامورد مطالعه قرار می دهد ) .  

        اگر چه شاخه روانشناسی ورزش ریشه در علم تربیت بدنی دارد، در سال های اخیر از سوی روانشناسی مورد پذیرش قرار گرفته است . این موضوع به سبب استفاده ی قانـونـی از اصطلاح (( روانشناس )) است که نشانگر آموزش دانشگاهی در روانشناسی است . قابل درک است که ، در بین دانشمندان و دست اندرکاران ، بحث های شایان توجهـی در ایـن باره وجود دارند مبنی بر اینکه کدام علم ـ تربیت بدنی ، علم ورزش یا روانشناسی ـ باید برنامه های آموزشی روانشناسان ورزش را هماهنگ کند . به احتـمـال ، در اسـتـرالـیـا ، ارتباط بین روانشناسی ورزش و روانشناسی از همه قوی تر است ، زیرا که در سـال 1992 جامعه ی روانشناسی استرالیا اولین هیات روانشناسان ورزش را در سازمان روانشناسـی ملی پذیرفت . اهمیت این هیات در تعیین معیارهایی است که بـرای دادن پـروانـه ی کار به روانشناسان ورزش مورد استفاده قرار می گیرند . انجمن روانشـنـاسـی امـریـکـا دارای بخشی به نام بخش روانشناسی ورزش و تمرین است که گروه علاقه مندی مرکب از پژوهشگران را تشکیل می دهد که عوامل روانید مرتبط با عملکرد انـسـانـی را مـورد مطالعه قرار می دهند . اما هدف این گروه این است که زمینه ی مطالعه را گستـرش دهند نه اینکه معیاری برای پروانه یا مدرک تعیین کند ( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) .

      کالج امریکایی پزشکی ورزشی واتحادیه ی پزشکی ورزشی استرالیا، گروه هایی فرعی در روانشناسی ورزش و تمرین دارند . سرانجام روانشـنـاسـی ورزش تـوسـط جـامـعـه ی بین المللی روانشناسی ورزش در سرتاسر جهان شناخته می شـود ( مـارک ، اچ انـشـل ، 1380 ) .

      هدف این سازمان ها این است که برای دانشمندان ودست اندرکاران و روانشناسی ورزشی هویتی ملی و بین المللی حاکی از نظام علمی ایجاد کنند . هم چنـیـن فـرصـتـی فراهم کنند تا با اعضایشان سالانه ملاقات کنند و 1 ) ایده های خود را مبادلـه کـنـنـد ، 2 ) تجارب پژوهشی خود را توضیح دهند ، 3 ) با دانشمندان و دست اندرکاران شناخـتـه شده ای که تخصص هایشان در زمینه های قابل کاربرد در رفتار ورزشی است ، صحبـت و تبادل نظر کنند ، 4 ) درباره ی موضوعات بحث انگیز بحث کنند و تصمـیـم بـگـیـرنـد و 5 ) به کلاس ها وبخش های مربوطه ی خود ایده های جدیدومهیجی ببرند که از زمینه ی مورد نظر سرچشمه میگیرند . از این سازمان ها ، نشریه های علمی جدید پا گرفـتـه اند که نیاز های این زمینه ی پژوهشی گسترش یابنده را بر طرف کنند . روانشناسی ورزشـی اکنون توسط اعضای جامعه ی دانشگاهی به عنوان علمی معتبـر شـنـاخـتـه مـی شـود( مارک ، اچ انشل ، 1380 ) .

      دبور آ. ست ۱ و چالز آ . بوچر ۲ ( 1984 ) در این زمینه معتـقـدنـد : روانـشـنـاسـی ورزشی علمی است که ازتکنیک های ارزیابی شناختی و راهبردهای مداخله ای برای کمک به افراد جهت نیل به اجرای برتر استفاده می کند ( وست دبور آ ، بوژر ، چارلز آ ، مبانـی تربیت بدنی و ورزش ) .

      دکتر نمازی زاده روانشناسی ورزشی را کابرد اصول و یـافـتـه هـای روانـشـنـاسـی در یادگیری مهارت های ورزشی و رفتار های جنبشی انسان در کلیه ی شئون ورزش و تربیت بدنی می داند ( رحمانی نیا ، فرهاد ؛ مبانی روانی ـ اجتماعی در تربیت بدنی ) .

      گولد ۳ و وینبرگ ۴ ( 1995 ) اظهار می کند که روانشـنـاسـی ورزشـی یـه اهـمـیـت مطالعه ی رفتار افراد در ورزش و تمرین می پردازد و روانشناسان ورزشی اصول و دستور العمل هایی را که مربیان می توانند برای کمک به بزرگسـالـان و خـردسـالـان ، جـهـت شرکت در ورزش ها وسودمندی ازتمرینات مورد استفاده قرار دهند ، مشخص می کنند .

آن ها معتقدند که روانشناسان ورزشی دو هدف مهم دارند :

1 ـ آموزش چگونگی تاثیر عوامل روانی بر عملکرد جسمانی افراد .

2 ـ پی بردن به این موضوع که مشارکت درورزش ها چگونه باعث پیش رفت جنبه های روانی شخصیت ، سلامتی و احساس خوب بودن می شود .

      و در پایان بیان می کنند ، هنگامی که روانشناس ورزشی یا یـک ورزشکـار بـا تـیـم ورزشی شروع به کار می کند ، او برنامه اش رادرقالب یک برنامه ی تمرینی مهارت های روانی طرح ریزی می نماید که این برنامه به ورزشکاران کمک می کند تا بطور هم زمان مهارت های روانی و جسمانی خود را افزایش دهند ( دکتر گلد ، 1995 ) .

مهارت های روانی :

      با پیش رفت علم روانشناسی بحث مهارت های روانی در اجرای عملکرد های ورزشی از اهمیت بسزایی برخوردار شده است و در حالی که قـبـلـاً بـه اهـمـیـت آمـاده سـازی جسمانی تاکید می شد روانشناسان ورزشی ، مربیان و ورزشکـاران هـر چـه بـیـشـتـر بـر آماده سازی روانی توجه و تاکید می کنند ( هالیوار ، 1997 )

 

منابع :

1. روانشناسی ورزش با رویکرد روانی اجتماعی ، تالیف:اسوآمولا وبرادهتفیلد ترجمه:رضا فلاحی، محسن حاجیلو .

2. روانشناسی ورزش ، تالیف: دیوید ب ـ فراست، ترجمه:عیدی علیجانی ، مهنوش نور بخش

3. روانشناسی ورزشی ، ترجمه نور علی خواجوند . انتشارات آریا .

4. تمرینات ورزشی ، راهی به سوی سلامت روانی ، ترجمه مهتا اسکندر نژاد ، انتشارات دانشگاه تهران

5.روانشناسی ورزش از تئوری تا عمل ، ترجمه دکتر سید علی اصغـر مـدد ، انـتـشـارات دانشگاه فردوسی.

6. اثرات ورزش بر ارگانیسم بدن ، نویسنده: غلامرضا خانی. انتشارات مهتاب .

7. بازی و نقش  آن در رشد کودک ، نویسنده جمشید آریا ، انتشارات دانشکده تربیت بدنی .