املاء
املاء
(اهداف ، روش ها ، شرايط ، تصحيح )
اهميت نوشتن ونياز به صحيح نوشتن در ايجاد ارتباط با ديگران بر كسي پوشيده نيست . در همين ارتباط از ابتداي آموزش رسمي خواندن و نوشتن ، به كودكانمان مي آموزيم كه چگونه بنويسند و چه اقداماتي در اين باره انجام مي دهيم تا بتوانند آموخته هاي خود را در موقعيت هاي مختلف به كار گيرند. مهم ترين ماده ي درسي كه اين وضعيت را بر عهده دارد ، املاي فارسي است . املا در لغت به معني پر كردن ، بر سر جمع گفتن ،تقرير كردن مطلبي تا ديگران آن را بنويسند ، است. در زبان فارسي كلمه اي معادل املا يا ديكته نداريم ، ولي مي توانيم «از بر نويسي» يا «گفتار نويسي» را جايگزين كلمه املا يا ديكته كنيم.
منظور اين است كه شخص گفته هاي ديگران را بدون ديدن ان كلمات بنويسد . با توجه به كه درس املا بناي علمي در يادگيري ساير دروس است و توجه به اين مهم ، يكي از ضروريات نظام آموزشي ماست و از طرفي روش هاي متداول املا نمي تواند راه گشاي مشكلات آموزشي در اين در باشد ، لذا در اين مجموعه سعي شده است چندين روش متنوع و جالب براي املا و تصحيح آن ارائه شده است.
با عنايت به اين كه شيوه هاي تدريس درس فارسي به بخوانيم وبنويسيم تغيير نموده است لزوم استفاده از روش هاي نوين املا گفتن نيز جزو ضروريات يك كلاس پويا و شاداب مي باشد . گرچه شايد كاربرد اين نوع املا براي كلاس هايي با كثرت دانش آموز ممكن است مشكل زا باشد ليكن با درايت معلمين ارجمند و با تغييرات اندكي قابل اجرا بوده و املا با نشاط و آموزش همراه مي شود.
در رابطه با آموزش املا و گرفتن املا به صورت گروهي ادگارديل مي گويد : دانش آموزان 90 درصد آن چه را كه از راه ديدن ، نوشتن ، شنيدن ، كار كردن يا انجام دادن مي آموزند را خيلي راحت مي توانند به ياد بياورند. بنابر اين قانون هر چه در راه يادگيري حواس بيشتري مشغول باشند ، عمر مطالب و درك آن پايدارتر و ماندگار تر خواهد بود.
آموزش املا بايد از زمان تدريس كتاب فارسي ( بخوانيم و بنويسيم ) شروع شود . يعني در زمان تدريس ، فراگيران و معلم توجه داشته باشند هر كلمه اي كه از نظر همه داراي ارزش املايي بوده و تا حدي در نوشتن آن دانش آموزان با مشكل مواجه مي شوند در كلاس كار شود . كه اين مورد خود مي تواند به روش هاي مختلفي اجرا شود.
از دانش آموزان همان چيزي را بخواهيم كه به آن ها كمك كرده ايم تا ياد بگيرند.
بيشتر سعي كنيم اشتباه ياد نگيرند تا بعد براي آن ها تصحيح كنيم.
لازم به تذكر است كه روش هاي املا كه به عنوان نمونه بيان مي گردد را نبايد به عنوان روش واحد تلقي كرد. اگر هر روشي بيشتر از اندازه استفاده گردد، ارزش آموزشي خود را از دست مي دهد.لذا اگر معلم بنا به ضرورت و در نظر گرفتن تنوع ، روش هاي متنوع املا را به كار گيرد نتيجه مفيدي عايد دانش آموزان خواهد شد.
اهداف املا:
-تقویت مهارت نوشتن در فراگیران که در واقع حاصل تقویت مهارت های خواندن،گوش دادن وحتی گفتن (حرف زدن)می باشد.
-گسترش واژگان فراگیران.
-همه جانبه نمودن مهارت نوشتن،ایجاد تغییر از تخصصی نوشتن در زنگ املا به سوی عمومیت بخشیدن (همیشه وهمه جا درست بنویسیم)
سعی نمایید فراگیران را از همین حالا برای ارزشیابی توصیفی آماده نمایید در بررسی املا هایی که با روش های یاد شده در کلاس انجام می دهید به جای نمره دادن از نوشتن جملات تربیتی واصلاحی -با تاکید بربرجسته نمودن توانایی های فراگیران-همچون :
((صد آفرین چون صدای (ص )و(س)را خوب از هم تشخیص داده ای))
((به شما تبریک می گویم کلمه ی (گذشته)راکه در املای قبل نادرست نوشته بودی،یاد گرفته ای))
((راضی نیستم چون به تعداد دندانه هادر صدای (س)و(ص)و(ش)دقت نکرده ای ویا..... استفاده نمایید .
تعداد کلماتی که فراگیر درست نوشته است را با کلمات نادرست وی مقایسه نمایید واورا در جریان امر قرار دهید،این کار باعث دل گرمی او می شود.
روش هاي املا
املای کارتی:
]- دراین روش ، به تعداد فراگیران کارت هایی به ابعا د 8*12تهیه نموده ودر اختیار آن ها می گذاریم،فراگیران از متن مورد نظر که قبلا“ اعلام شده است دو یا سه کلمه را نوشته و کارت هابه صورت دوره ای در بین فراگیران چرخانده می شودتا هر نفر تمامی کارت های موجود را ببیند ودر نهایت کارت خودش به دستش می رسد وبا استفاده از مشاهدات خود از کارت های دیگر، به کلمات کارت خود می افزاید و یا به رفع اشکالات موجود می پردازد و.....
دو یا سه فراگیرکه در یک گروه قرار دارند به صورت مشارکتی در یک برگ کاغذ یا در یک دفتر،املا می نویسند .هر سطر دفتر را یکی از اعضای گروه می نویسد ودونفردیگربه عنوان راهنما،تحلیل گروه وبر طرف کننده ی اشکالات املایی او عمل می نمایند.این روال تا پایان املا ادامه دارد.
]- دراین روش پس از انجام املا،آموزگار با حضور خود دانش آموز املا را بررسی می نماید در درجه ی اول تاکید آموزگار بر روی کلمات دارای ارزش املایی است که فراگیر درست نوشته است و در ادامه اگر به کلمه ای برخورد نمود که درست نوشته نشده است آموز گار با کشیدن خط بسته به دور کلمه بیان می کند((این کلمه را درست ننوشته ای به نظر خودت اشتباهت در چیست؟)) اگر فراگیر اشکال را در همان لحظه تشخیص ندهد به او فرصت می دهیم تا با دوستان خود مشورت نماید،یا به کتاب یا هر مرجع دیگری مراجعه نماید و شکل صحیح آن را داخل همان خط بسته با رنگی دیگر بنویسد.
]- در این روش آموزگار در زنگ املا بر روی هر برگ املا یا در دفتر فراگیران3الی5 کلمه ی کلید مربوط به درس مورد نظررا می نویسد واز فراگیران می خواهد کلمات یا جمله هایی از درس را که به یاد دارند و با کلمات نوشته شده مرتبط هستند بنویسند.
این املا با تاکید بر مهارت خواندن آغاز می شود.به این معنی که آموزگار متنی از روزنامه،مجله ویا کتاب داستانی را به فراگیران می دهد واز آن ها می خواهد در این متن به کلماتی که دارای نشانه هایی مانند((س ص ذ ث ز ط ض)) هستند بیشتر توجه نمایند و حتی دور آن ها خط بکشند،سپس از همان متن به آن ها املا بگوییم.
همکاران عزیز :
]- جهت آموزش وارزشیابی از آموخته های فراگیران پایه اول این نوع املا را تجربه نمایید.
در دفتر نقاشی فراگیران نشانه های خوانده شده را به صورت توخالی ودر صورت امکان به شکل تصاویر کارتنی و.... رسم کنیدواز آن ها بخواهیدهر نشانه را با رنگی که شما تعیین می نمایید،رنگ آمیزی نماید.
]- املا به صورت گروهي : به اين شكل كه كه بچه ها را به گروه هاي 3 يا 4 نفره يا بيشتر تقسيم مي كنيم و در هر گروه ، هر بند يا چند جمله را يك نفر از اعضاي گروه مي نويسند و در انتها نمره ي گروهي مي دهيم.
]- هر گروه يك متن املا با كمك تمام اعضاي گروه خود مي نويسند و بعد املا ها را جمع آوري كرده و يا بهترين متن را به كل كلاس مي گوييم و يا ازهر گروه يك بند انتخاب كرده (ديكته تلفيقي ) و به كل كلاس مي گوييم.
]- ديكته گروه به گروه : بچه ها را گروه بندي مي كنيم و سپس هر گروه متن ديكته اي را مي نويسند و براي گروه ديگر مي خوانند تا آن گروه بنويسند.
]- در مواقعي كه شاگردي ضعيف است و در املا پيشرفت چنداني ندارد ، مي توان در هنگام ديكته دانش آموز ضعيف را كنار دانش آموز قوي نشاند تا بعضي از لغات را كه برايش مشكل است ، با مشورت بنويسد. در نتيجه دانش آموز ضعيف ،هم آن لغت را به خوبي در ذهن مي سپارد وهم با افت نمره مواجه نمي شود. البته اين روش نبايد به طور تكرار و هميشگي باشد.
]- روش ديگر آن است معلم متن ديكته را قبل از املا براي بچه ها بخواند ، ولي چيزي ننويسند و تنها گوش دهند و در مرحله ي بعد املا را بنويسند.
]- در صورت ديگر املا، مي توان شفاهي ديكته را خواند و بچه ها لغات مهم آن را هجي كنند و در هوا بنويسند
]- نوع ديگر املا مي تواند چنين باشد كه دانش آموز پشت سري كلمات را روي پشت فرد جلوي بنويسد و فرد جلويي از روش حركت انگشت فرد عقبي بتواند لغات را بفهمد و بنويسد كه اين نوع بازي و املا است.
]- در روشي ديگر به بچه ها مي گوييم روزنامه با خود به كلاس بياورند ولغات را ببرند و از لغات بريده شده يك بند املا تهيه كنند و بر روي ورقه اي بچسبانند. يا اين روش مي تواند به صورت گروهي هم صورت گيرد.
]- مي توان املايي را به صورت كپي بدون نقطه ، بدون تشديد و يا به صورت لغات ناقص به دانش آموزان داد تا آنان در جاي مناسب نقطه و يا تشديد قرار دهند يا لغات ناقص را كامل كنند.
]- مي توان ديكته را به صورت لغات صحيح وغلط در كنار هم قرار داد تا بچه ها كلمه ي غلط را خط بزنند.
]- روش ديگر املا مي تواند به صورت تصويري باشد . يعني ، شكل را به دانش آموزان بدهيم تا املاي آن را بنويسند.
]- املاي تقويت حافظه : بدين صورت كه معلم متني را روي تابلو مي نويسد و سپس متن را براي دانش آموزان مي خواند و بعد روي نوشته هايش را روي تابلو پرده مي كشد وبچه هابايد هر آن چه را از متن فهميده اند را بنويسند. سپس معلم پرده را از تابلو بر مي دارد و بچه ها متن را با متن تابلو مقايسه مي كنند وبه خود امتياز مي دهند.
]- روش ديگر ، مي تواند استفاده از آينه باشد كه كلمات را برعكس بنويسيم و بچه ها با آينه درست آن را بنويسند و يا صحيح آن را بخوانند.
]- ديكته آبكي : روش ديگر ، استفاده از آب و محيط مدرسه است . بدين ترتيب كه بچه ها به صورت انفرادي و يا گروهي با خود آب پاش به مدرسه مي آورند و با آب ديكته را روي زمين بنويسند و گروهي نوشته هاي خود را تصحيح كنند.
]- كلمات مهم و يا مشكل درس را روي پارچه بنويسند و سپس با خمير بازي و يا نخ و سوزن كلمات را بسازند و يا بدوزند كه در اين صورت املا با هنر و بازي توامان مي شود . ( يادگيري تلفيقي )
]- براي آشنايي دانش آموزان با انواع صداها و لهجه ها در هنگام ديكته گفتن و از اين كه بچه ها تنها به صدا و لحن معلم خود خو نگيرند ، معلم مي تواند از اطرافيان خود بخواهد تا متن املا را روي نوار بخوانند و صداي خود را ضبط كنند و سپس آن متن را به كلاس بياورد و بچه ها از روي نوار ديكته بنويسند و در هنگام ارزشيابي پاياني و يا هر زمان ديگر بچه ها دچار مشكل نشوند.
]- همكاران معلم مي توانند در املاهاي كلاسي جاي خود را تعويض كنند و به بچه هاي كلاس هاي ديگر املا بگويند تا بچه ها با انواع صداها و لحن و گويش در ديكته آشنا شوند.
]- دانش آموزان مي توانند به والدين خود ديكته بگويند و والدين در املاي خود چند كلمه را اشتباه بنويسند تا بچه ها آن ها را تصحيح كنند و به پدر و مادر خود نمره بدهند.
]- بچه ها مي توانند به معلم خود ديكته بگويند . هر گروه يك پاراگراف به معلم بگويند و در انتها گروه ها ورقه معلم خود را تصحيح كنند و يا هر گروه پارگراف مخصوص به خود را تصحيح كنند . البته بهتر است معلم چند كلمه را عمدا اشتباهي بنويسد.
]- براي والدين بي سواد ، دانش آموز مي تواند صداي خود را ضبط كند و از روي صداي خود به خودش ديكته بگويد يعني صداي ضبط شده ي خود را جايگزين صداي اولياي خود كند كه بي سواد هستند.
]- معلم مي تواند لغاتي را بر روي مقوا بنويسد و مقوا را بر روي تابلو نصب كند و زمان كوتاهي وقت دهد تا دانش آموزان كلمات را به دقت نگاه كنند و سپس مقوا را جمع كند . در اين جا بچه ها هر آن چه از لغات در ذهن شان مانده است را مي نويسند و ما لغات و كلمات را تصحيح مي كنيم تا دقت آنان سنجيده شود.
]- دانش آموزان املا را در هوا بنويسند و ما هم در هوا تصحيح مي كنيم نه با قلم و نه روي كاغذ .
]- روش ديگر املا كه همراه با با بازي است ، اين است كه دانش آموزان با گچ روي زمين مدرسه و حياط مدرسه ديكته بنويسند و سپس حياط را دسته جمعي بشويند تا آثار گچ حياط مدرسه را كثيف نكند.
]- معلم مي تواند املا را بر روي چندين كارت بنويسد و اين كارت ها را بين گروه ها تقسيم كند تا تمام گروه ها كارت ها را ببينند و سپس كارت ها را جمع كرده و از روي آن ها ديكته بگويد.
این شیوه های املا تلاشی، جهت جبران خلاء املا گفتن به روش مرسوم است.
شرايط املا نويسي و املا خواني
N- در وقت املا سعي شود جاي دانش آموزان را تغيير ندهيم.
N- دانش آموزان كنار هم بنشينند و حق داشته باشند آرام به يكديگر تذكر بدهند.( چون بهترين وقت يادگيري همان لحظه اي است كه ببينند و بنويسند.)
N- هنگام املا وسط كلاس بايستيم تا صدايمان به طور يكنواخت به گوش همه برسد.
N- در هنگام خواندن املا در بين رديف ها قدم نزنيم چون باعث حواس پرتي دانش آموزان مي شود.
N- املا را با عجله و شتاب نخوانيم.
N- وقت و زمان املا را با توجه به متن در نظر بگيريم تا مجبور نشويم پايان آن را به سرعت بخوانيم.
N- هيچ وقت زنگ املا را بعد از زنگ ورزش يا زماني كه بچه ها به گردش علمي رفته اند ، يا حتي در پايان زنگ مدرسه قرار ندهيم.
N- متن املا را حداكثر يك صفحه آن هم با خط خود دانش آموز در نظر بگيريم.
N- متن املا را از قبل آماده كرده و در قالب داستان شنيدني وقابل فهم دانش آموزان ارائه كنيم.
N- از دادن كلمه هاي دشوار يا كلمه هايي كه به گوش دانش اموز نخورده باشد خودداري كنيم.
N- سعي كنيم علاوه بر كلمه ها و واژه هاي كتاب ، هر بار چند كلمه خارج از آن ، كه مترادف و هم خانواده ي كلمات كتاب باشند به دانش آموزان املا بگوييم.
N- قبل از گفتن املا ، يك بار آن را با صدايي آرام براي آن ها بخوانيم.
N- آهنگ صدا را با توجه به جملات پرسشي ، تعجبي ، يا امري تغيير دهيم تا املا را بهتر بفهمند.
N- در پايان ، املا را يك بار ديگر برايشان بخوانيم تا اگر كلمه اي را جا گذاشته اند ، بنويسند.
روش هاي تصحيح املا
ó- از متن املاي خود كپي بگيريم و بعد از اتمام كپي آن را روي ميز گروه ها قرار دهيم تا دانش آموزان از روي كپي ، املاي خود را تصحيح كنند.
ó- از آن ها بخواهيم دور كلمه ي اشتباه را خط بكشند و صحيح آن را با رنگ ديگري بنويسند.
ó- در پايان همه ي املا ها را كنترل و تا حد ممكن به جاي نمره از واژه هاي مثبت مانند: از سعي شما ممنونم ، اگر بيشتر تلاش كني ، موفق تر خواهي شد و ... استفاده كنيم.
ó- دانش آموزان املا هاي خود را بخوانند و با كلمات اشتباه خود جمله بسازند. از روي جمله هاي ساخته شده به كمك دانش آموزان متن ديگري بسازيم.
ó- در هنگام تصحيح املا ، معلم صحيح لغات را ننويسد و دانش آموزان خودشان درست لغات را پيدا مي كنند و بعد ما به آن املا نمره مي دهيم. يعني ما به صحيح نوشتن آن ها نمره مي دهيم.
ó- يكي ديگر از روش ها اين است كه مي توان املا را به بچه ها داد تا تصحيح كنند ، ولي در نهايت نمره نهايي را معلم بدهد و يا دانش آموزان تصحيح كننده با مدادكنار دفتر فرد ، نمره بگذارند و بعد معلم ، نمره ي خود را با نمره دانش آموزان مقايسه كند.
انور فرج زاده زاهدمرادیانی
فیرگه (محل یادگیری)